Contact

Cushman & Wakefield presenteert regionale cijfers kantoren- en bedrijfsruimtemarkt

14 juli 2017

Vandaag publiceert Cushman & Wakefield de bundel Nederland compleet medio 2017. Hierin wordt een overzicht gegeven van de landelijke en regionale ontwikkelingen op de kantoren- en bedrijfsruimtemarkt.

De bundel Nederland compleet medio 2017 bestaat uit regionale factsheets, die samen een goed beeld geven van de landelijke dynamiek. Hieronder vindt u de analyse per regio, uitgesplitst naar de kantoren- en bedrijfsruimtemarkt.

ALMERE

Kantorenmarkt Almere
De kantooropname in Almere is over de eerste helft van 2017 uitgekomen op 5.000 m². Hoewel het opnameniveau laag is, zien we een lichte stijging ten opzichte van het opnameniveau in dezelfde periode van vorig jaar. De gemiddeld jaarlijkse opname in de periode 2010-2016 ligt op 10.000 m². Het is de verwachting dat de totale opname in 2017 ook op dat niveau zal uitkomen.

Als we de jaarlijkse opname afzetten tegen het huidige aanbod in Almere, kunnen we spreken over een ruime kantorenmarkt. Overigens daalde het aanbod het afgelopen halfjaar met 5,3% tot 185.000 m².
Van het totale aanbod staat 176.000 m² ook daadwerkelijk fysiek leeg. Uitgedrukt als percentage van de voorraad komt het leegstandspercentage daarmee uit op 30,4%. Een halfjaar geleden kwam de leegstand nog uit op 31,9%.

De grootste transactie in de eerste helft van 2017 betreft de huisvesting van ROC Nederland in de Muziekwijk met een omvang van 1.100 m². De overige transacties blijven onder de 1.000 m².

De marktdynamiek in Almere speelt zich vooral af in de sectoren Overheid & non-profit en Industrie, handel en transport. In de afgelopen 18 maanden is 45% van de marktdynamiek gerealiseerd door de overheid en overige non-profit sector. Dit percentage ligt veel hoger dan het aandeel van 31%, gemeten over de afgelopen 10 jaar. Dezelfde ontwikkeling is zichtbaar voor de sector industrie, handel en transport. Deze sector was tussen 2016 en medio 2017 goed voor 39% van de opname, terwijl dat over de afgelopen 10 jaar slechts 19% was. De relatieve groei van deze sectoren gaat ten koste van het aandeel zakelijke dienstverlening en ICT.

Bedrijfsruimtemarkt Almere
De bedrijfsruimtemarkt in Almere laat een opvallende groei zien over de eerste helft van 2017. De opname groeide ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar met maar liefst 112% tot 30.000 m². Het aanbod daalde met 6,1% tot 171.000 m². Halverwege 2017 ligt het opnameniveau al boven de opname van 2016. De opnamekant van de markt in Almere heeft een grillig karakter; jaren met hoge en lage opnames wisselen elkaar af. Voor heel 2017 wordt een opname rondom het niveau van 2014 van
58.000 m² verwacht. De recordopname werd in 2008 gerealiseerd met 80.000 m². Het is niet waarschijnlijk dat 2017 dit record gaat breken.

De twee grootste transacties hebben plaatsgevonden op bedrijventerrein De Vaart. Giant Europe betrok 10.350 m² aan distributieruimte en LIS logistics 6.700 m². Andere transacties met een metrage boven de 2.000 m² vonden plaats op Gooisekant, De Steiger en nogmaals De Vaart.

AMSTERDAM EN OMGEVING

Kantorenmarkt Amsterdam en omgeving
Nog nooit eerder is in de regio Amsterdam het aanbod van beschikbare kantoorruimte zo sterk gedaald als in de eerste helft van 2017. Het aanbod beschikbare kantoorruimte slonk met 16% tot 763.000 m². Hiermee is het aanbod in twee jaar tijd met 40% gedaald. Datzelfde geldt voor de leegstand. Deze nam af van 17,8% medio 2015 tot 9,1% anno nu. Deze ongekende daling is enerzijds het gevolg van de aanzienlijke hoeveelheid kantoorruimte die de afgelopen jaren naar andere functies is getransformeerd en anderzijds van een stijgende vraag naar kantoorruimte door gebruikers.

Ondanks de verminderde beschikbaarheid van kantoorruimte, lag het opnameniveau over de eerste helft van 2017 63% hoger ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. De meest omvangrijke transacties deden zich voor buiten de Zuidas en het centrum. Op Teleport/Sloterdijk werd met circa 35.000 m² de hoogste opname geregistreerd. Hiervan kwam 25.000 m² voor rekening van netbeheerder Alliander. Op de Omval namen vervoersbemiddelaar Uber en Spaces, aanbieder van flexibele kantoorruimte, hun intrek in het gerenoveerde kantoorgebouw The Cloud. De totale opname in Amsterdam-Oost kwam uit op circa 28.000 m². In Zuidoost bedroeg de opname over het eerste halfjaar circa 24.000 m². KAS bank verhuist van het centrum naar het centrumgebied waar het 6.000 m² in gebruik gaat nemen. Ten slotte breidde Tommy Hilfiger zijn aanwezigheid wederom uit in de Houthavens, dit keer met 5.300 m².

Als gevolg van de steeds krapper wordende marktomstandigheden, staat het huurprijsniveau alweer enige tijd onder opwaartse druk in de hoofdstedelijke regio. Hoewel tophuurprijzen door gebrek aan aanbod redelijk stabiel blijven, profiteren nu vooral de locaties waarvan het huurprijsniveau de afgelopen jaren fors is gezakt. Veel kantoorgebruikers hebben door gebrek aan aanbod in het centrum en op de Zuidas hun zoekprofiel verruimd naar Teleport/Sloterdijk en Amsterdam Zuidoost.

Bedrijfsruimtemarkt Amsterdam en omgeving
Hoewel bedrijfsruimte in Amsterdam momenteel erg gewild is, viel de opname ervan met bijna 40% terug tot een niveau van 50.000 m². Dit is het gevolg van een grotendeels opgedroogde bedrijfsruimtemarkt. In een halfjaar tijd daalde het aanbod beschikbare bedrijfsruimte met 36% tot circa 146.000 m². Het aanbod bedraagt nog slechts een kwart van het aanbod in 2010 (circa 600.000 m²).

De grootste transactie staat op naam van logistiek dienstverlener ITG, die 10.000 m² huurde op Sloterdijk, gevolgd door Intralox, producent van bandtransportsystemen, die 5.400 m² huurde in Amsterdam-Zuidoost. Door de schaarste die is ontstaan vanwege de aanhoudende daling van het bedrijfsruimteaanbod, vinden niet alle zoekers direct geschikte bedrijfsruimte en moeten zij geduld hebben of hun vestigingsplaatsvoorkeur uitbreiden naar de regio. Het heeft voor geheel Amsterdam mede geleid tot een opwaartse druk op de huurprijzen.

ARNHEM NIJMEGEN EN OMGEVING

Kantorenmarkt Arnhem Nijmegen en omgeving
Op de kantorenmarkt van Arnhem en Nijmegen is de opname van kantoorruimte over de eerste helft van 2017 uitgekomen op 18.000 m². Een forse toename van de transactiedynamiek van 62% ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Deze stijging wordt veroorzaakt door twee grote transacties die plaatsvonden op Brabantse Poort in Nijmegen. Chipmaker Nexperia tekende voor circa 4.900 m² kantoorruimte en financieel dienstverlener Bovemij heeft circa 4.800 m² in gebruik genomen. In Arnhem kwam de grootste transactie op naam van Beslist.nl. Het e-commercebedrijf huurde 2.600 m² op IJsseloord II.

In het afgelopen halfjaar is het aanbod kantoorruimte van beide steden hard gedaald. Het aanbod kromp 14% en bedraagt nu 248.000 m². De kantorenleegstand daalde nog sterker met 23% tot 178.000 m². Als gevolg hiervan is het leegstandspercentage gedaald naar 12,6% in Arnhem en 8,2% in Nijmegen.

De aantrekkende markt voor kantoorruimte heeft tot dusver niet geleid tot huurprijsstijgingen. Integendeel, de gemiddeld gewogen huurprijs in de regio nam iets af en komt uit op EUR 107 per vierkante meter per jaar.

Bedrijfsruimtemarkt Arnhem, Nijmegen en omgeving
De opname van bedrijfsruimte in Arnhem Nijmegen en omgeving bedraagt per medio 2017 circa 96.000 m². De opname ligt hiermee al hoger dan het jaargemiddelde tussen 2010 en 2015. Aangezien de eerste helft van 2016 als gevolg van twee grote transacties een recordopname liet zien, valt het opnamevolume van 49% lager uit dan vorig jaar. Bedrijven in transport en logistiek zijn zeer belangrijk voor de bedrijfsruimtemarkt in Arnhem en Nijmegen. Over de laatste 16 maanden kwam 70% van alle bedrijfsruimteopname voor rekening van deze sector.

De grootste transactie staat op naam van logistiek dienstverlener DHL, die voor zijn activiteiten circa 23.000 m² huurt op Bijsterhuizen in Wijchen. Online retailer van retourproducten Buybay en Logistiekconcurrent.nl vestigden zich ook op Bijsterhuizen met respectievelijk 5.400 m² en 3.600 m². In Duiven huurde recyclingbedrijf 4Pet 9.500 m² en in Zevenaar verplaatste Dachser zijn activiteiten naar het nieuwe bedrijvenpark 7poort.

Ondanks een aantal nieuwbouwtransacties nam ook het bestaande aanbod bedrijfsruimte in de regio met 18% sterk af. Per medio 2017 was er 312.000 m² beschikbaar. Huurprijzen bleven nagenoeg stabiel op EUR 42 per vierkante meter. 

BREDA EN OMGEVING

Kantorenmarkt Breda en omgeving
De opname van kantoorruimte in de regio Breda kwam over de eerste zes maanden van 2017 uit op 6.000 m². De opname blijft daarmee achter ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar, toen de opname 23.000 m² was. Dat jaar kenmerkte zich door een aantal grotere transacties die zich dit jaar nog niet hebben voorgedaan. In het kleinschalige segment bleef de markt goed presteren en was sprake van veel verhuuractiviteit. De enige huurtransactie met een significant metrage in Breda is de transactie van Opel Nederland. De organisatie huurt 2.700 m² kantoorruimte aan de Topaasstraat, dichtbij de Claudius Prinsenlaan. De transactiedynamiek op de Bredase kantorenmarkt is voor een groot deel afkomstig van industriële bedrijvigheid. Over de laatste anderhalf jaar was 40% van de kantooropname terug te voeren op bedrijven uit de industrie, handel en transport, waar dit gemiddeld in Nederland op 28% ligt.

Het aanbod kantoorruimte is, ondanks weinig transacties, met 6% gedaald naar 168.000 m². Ook de leegstand is met vergelijkbare cijfers gedaald naar 166.000 m², wat een leegstandspercentage van 13,9% betekent. Deze aanboddaling is niet alleen het gevolg van een aantrekkende economie, maar is ook nadrukkelijk het gevolg van een groot aantal transformaties dat zich de afgelopen twee jaar in de stad heeft voorgedaan. Ondanks dat er minder kantoren voor de verhuur beschikbaar zijn, heeft dit niet geleid tot een stijging van de huurprijzen. De huurprijs is momenteel gemiddeld EUR 109 per vierkante meter.

Bedrijfsruimtemarkt Breda en omgeving
De bedrijfsruimtemarkt in West-Brabant kende een zeer sterk eerste halfjaar met een totaalopname van maar liefst 274.000 m². De opname ligt daarmee 97% hoger dan de opname over dezelfde periode vorig jaar en is nu al hoger dan het langjarig jaargemiddelde. De logistieke dienstverleners zijn de grote aanjagers van de waargenomen transactiedynamiek. Over het laatste anderhalf jaar werd 65% van alle verhuurde of verkochte bedrijfsruimte door deze sector in gebruik genomen. De grootste transacties bestonden dan ook vrijwel allemaal uit grote distributiecentra en vonden plaats in Roosendaal, Moerdijk en Oosterhout.

Het aanbod beschikbare bedrijfsruimte daalde met 16% als gevolg van de transactiedynamiek in een halfjaar sterk naar een niveau van 427.000 m². De daling had nog sterker kunnen zijn met een betere match tussen aanbod en vraag. De sterke voorkeur van gebruikers voor nieuwbouw ligt niet alleen aan het op maat gemaakte karakter van nieuwbouwpanden, maar ook aan de lage prijsstelling van nieuwbouw. Een nieuw te realiseren bedrijfsruimte is momenteel goedkoper te huren dan een bestaand object. Mede daardoor heeft West-Brabant met gemiddeld EUR 34 per vierkante meter zo ongeveer de laagste huurprijzen van Nederland.

DEN HAAG EN OMGEVING

Kantorenmarkt Den Haag en omgeving
De opname van kantoorruimte in de Haagse regio is over de eerste zes maanden circa 14% lager uitgekomen ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. In totaal werd 30.000 m² kantoorruimte verhuurd of verkocht aan gebruikers in de regio. De neergaande tendens zet in 2017 door, nadat ook in 2016 al sprake was van een tegenvallende opname. De grootste transactie kwam veelzeggend op naam van de gemeente Den Haag, dat voor eigen gebruik het Forum kantoorgebouw van circa 9.400 m² kantoorruimte kocht. De grootste transactie in Rijswijk is van DXC Technology (voorheen CSC Computer Sciences), die in Hoornwijck circa 4.050 m² kantoorruimte in gebruik nam.

Ondanks de tegenvallende opname, daalde het aanbod kantoorruimte in de Haagse regio met 15% in een halfjaar tot 881.000 m². Als gevolg hiervan daalde ook het leegstandspercentage naar 12,6%. Veel kantooraanbod werd aan de markt onttrokken om te worden verbouwd naar een andere bestemming. In bepaalde gevallen staat een nieuwe bestemming ook nog allerminst vast. Zo verwierf DHG in april 2017 het voormalige hoofdkantoor van ABN AMRO van 9.500 m² in de binnenstad van Den Haag zonder een duidelijke nieuwe bestemming.

Het afnemende aanbod heeft tot nu toe niet geleid tot stijgende huurprijzen. Daarvoor is de huidige marktvraag simpelweg te gering.

Bedrijfsruimtemarkt Den Haag en omgeving
De Haagse bedrijfsruimtemarkt is al jarenlang erg gewild onder gebruikers van bedrijfsruimte en de eerste helft van 2017 was daarop geen uitzondering. De opname kwam uit op 70.000 m² en dat is een stijging van 56% ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. De grootste transactie vond plaats in Bleiswijk waar op het Prisma bedrijvenpark Mediq Apotheken circa 20.000 m² logistieke bedrijfsruimte huurde. In Delft kocht handelsonderneming Plug circa 11.000 m² bedrijfsruimte voor eigen gebruik en in Den Haag huurde Duijndam circa 7.300 m² bedrijfsruimte in de Laan van Waalhaven.

Als gevolg van de aanhoudende transactiedynamiek bevindt het aanbod bedrijfsruimte zich op een historisch laag niveau. Per medio 2017 was er nog 187.000 m² voor gebruikers van bedrijfsruimte beschikbaar, wat neerkomt op een daling van 20% in een halfjaar tijd. Met deze afname is sprake van krapte op de bedrijfsruimtemarkt in de Haagse regio.

EDE EN VEENENDAAL

Kantorenmarkt Ede en Veenendaal
Op de kantorenmarkt van Ede en Veenendaal werd over de eerste helft van 2017 een opname van 6.000 m² kantoorruimte geregistreerd, 46% lager dan dezelfde periode een jaar eerder. De opname bestaat in zijn geheel uit transacties die in de gemeente Veenendaal hebben plaatsgevonden. De grootste transactie kwam op naam van Robin Energie dat op de Industrielaan tekende voor de huur van 2.500 m² kantoorruimte. Op De Batterijen nam A.S. Watson (tijdelijk) 2.000 m² vierkante meter in gebruik.

In Ede bleven niet alleen de transacties uit, ook het aanbod bleef gelijk op 55.000 m². Ondanks de waargenomen transacties in Veenendaal steeg het aanbod licht naar 49.000 m². Het huurprijsniveau bleef stabiel op EUR 95 per vierkante meter per jaar.

Bedrijfsruimtemarkt Ede en Veenendaal
De bedrijfsruimtemarkt van Ede en Veenendaal zit al sinds 2013 in de lift, maar in de eerste helft van 2017 heeft deze hoge transactiedynamiek zich niet voortgezet. In totaal werd in beide steden 26.000 m² bedrijfsruimte opgenomen, dat is een daling van 39% ten opzichte van het jaar ervoor. Het zijn vooral industrie- en productiebedrijven die een grote stempel op de bedrijfsruimtemarkt drukken. In de regio kwam circa 40% voor rekening van deze bedrijvigheid en daarmee gaat het in tegen de nationale trend van de toenemende dominantie van transport en logistiek. Toch werd de grootste huurtransactie in de regio afgesloten ten behoeve van de distributie van goederen. A.S. Watson huurde een deel van het voormalig distributiecentrum van Kinzo om zijn e-commerceactiviteiten te concentreren.

Als gevolg van de hoge transactievolumes die zich de afgelopen jaren hebben voorgedaan, is het aanbod beschikbare bedrijfsruimte sinds vorig jaar sterk afgenomen. In vergelijking met een halfjaar geleden is er weer meer bedrijfsruimte beschikbaar gekomen. Zolang gebruikers niet direct passende huisvesting vinden, spreken we van krappe marktomstandigheden. Momenteel bedraagt het aanbod slechts 139.000 m². Als gevolg van deze schaarste is de daling van de huurprijzen in de regio goeddeels tot een eind gekomen. Momenteel bedraagt deze gemiddeld gewogen EUR 37 per vierkante meter.

EINDHOVEN EN OMGEVING

Kantorenmarkt Eindhoven en omgeving
Aan de jarenlange stijging van de kantoorruimteopname in de regio Eindhoven is voorlopig een eind gekomen. De opname bedraagt over het eerste halfjaar 7.000 m². Dit komt neer op een daling van 82% ten opzichte van de opname over dezelfde periode vorig jaar. In de tweede helft van 2017 zal blijken in hoeverre sprake is van incidentele vraaguitval dan wel een structurele pas op de plaats.

De grootste transactie kwam op naam van Randstad dat nieuwe kantoorruimte huurde aan de Anderlechtstraat. Ondanks de verminderde transactiedynamiek loopt het aanbod kantoorruimte in de regio Eindhoven snel terug. Per medio 2017 was er 209.000 m² kantoorruimte beschikbaar voor gebruikers. Een afname van 19% in slechts een halfjaar tijd. Een groot deel van deze afname kan worden toegeschreven aan de vele transformaties van kantoorgebouwen naar andere functies. Hierdoor neemt sinds 2014 het aanbod en de leegstand snel af. Per medio 2017 bedroeg de leegstand 10,8% en dat is ruim onder het Nederlands gemiddelde (13,1%).

Het afnemende aanbod kantoorruimte dat op de markt wordt aangeboden heeft niet geleid tot stijgende huurprijzen.

Bedrijfsruimtemarkt Eindhoven en omgeving
De bedrijfsruimtemarkt in Eindhoven laat over het eerste halfjaar een historisch hoge opname noteren. De opname van bedrijfsruimte door gebruikers kwam uit op een recordhoogte van 129.000 m² (+63% ten opzicht van dezelfde periode vorig jaar). Deze hoge toename is vrijwel geheel toe te schrijven aan de logistieke sector. Slechts drie transacties waren verantwoordelijk voor circa 90% van het opnamevolume en dit zijn allen distributiecentra. Op De Run in Veldhoven gaat ASML een bedrijfsruimte van 40.000 m² realiseren voor de afhandeling van zijn logistieke activiteiten en op Eindhoven Acht gaat XPO Logistics eveneens 40.000 m² logistieke bedrijfsruimte huren in een nieuw te ontwikkelen distributiecentrum.

Het aanbod van beschikbare bedrijfsruimte in de regio Eindhoven daalt snel. In een halfjaar tijd kromp het aanbod met 22% tot 329.000 m². Daarmee zet de daling van het aanbod bedrijfsruimte, zoals vanaf 2014 al zichtbaar is, versneld door. Ondanks de krapper wordende marktsituatie is het huurprijsniveau gelijk gebleven met EUR 43 per vierkante meter per jaar.

FRIESLAND

Kantorenmarkt Friesland
De kantooropname in Friesland is over de eerste zes maanden van 2017 met 7.000 m² fors hoger uitgekomen dan in dezelfde periode een jaar eerder. Vanwege de kleine omvang van de Friese kantorenmarkt leiden enkele grotere kantoortransacties tot grote schommelingen in de jaarlijkse groeicijfers. Door de vestiging van Nuon in het centrum van Leeuwarden en de komst van de Hanzehogeschool naar dezelfde stad, valt de opnamegroei over de eerste helft van 2017 bijna 600% hoger uit ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar.

Mede door de hoge transactiedynamiek is het aanbod kantoorruimte in een half jaar 15% gedaald naar 91.000 m² en datzelfde geldt voor de ontwikkeling van de leegstand. Momenteel staat gemiddeld 11% van alle kantoren leeg in de provincie. Ondanks stijgende opname en het dalende aanbod, zijn huurprijzen voor kantoorruimte gedaald met 1,1% tot EUR 92 per vierkante meter per jaar.

Bedrijfsruimtemarkt Friesland
De bedrijfsruimtemarkt in Friesland heeft zich over het eerste halfjaar stabiel ontwikkeld. De opname bedroeg 12.000 m² en dat is een toename van het aantal verhuurde of verkochte bedrijfsruimtemeters van 13% ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Onder andere MG Energy Systems nam op het Businesspark Leeuwarden een bedrijfsgebouw van 3.000 m² in gebruik. Het aanbod nam met 15% sterk af ten opzichte van een halfjaar geleden naar 158.000 m².

Hoewel het huurprijsniveau van de bedrijfsruimte in Friesland nog steeds tot de voordeligste van Nederland behoort, zijn de huren voor bedrijfsruimte in de provincie gemiddeld 10% gestegen.

GOOI EN EEMLAND

Kantorenmarkt Gooi en Eemland
In de eerste helft van 2017 is de kantooropname in de regio Gooi en Eemland op 23.000 m² uitgekomen. Daarmee ligt het opnameniveau maar liefst 132% hoger dan in de eerste helft van 2016. In het Stationsgebied van Amersfoort droeg de transactie van Vesting Finance met een omvang van 7.300 m² sterk bij aan deze groei. Independer was goed voor een transactie van 4.000 m² in het centrum van Hilversum. De top vijf meest omvangrijke transacties wordt gecompleteerd door een transactie van Stichting Kwintes (1.900 m²) in het Stationsgebied van Amersfoort, een transactie van NCOI Opleidingsgroep (1.750 m²) in het Kantorenpark ArenA in Hilversum en een transactie van WFM People Holding (1.400 m²) op de Hoef in Amersfoort.

Het aanbod daalt voor het tweede jaar op rij en is op het laagste niveau sinds 2011. De daling is in een halfjaar tijd met 8,3% gezakt tot 257.000 m². Deze daling is grotendeels veroorzaakt door de verkoop en de transformatie naar appartementen van de Stadsring 15 (circa 15.000 m²). Van het totale aanbod staat 242.000 m² ook daadwerkelijk fysiek leeg. Afgezet tegen de totale kantorenvoorraad komt de leegstand uit op 17,1%. Van het totale aanbod sluit 19% van het aanbod goed aan bij de voorkeuren van gebruikers (kansrijk), van 36% is dat twijfelachtig (kanshebbend) en voor 45% sluit dat niet of nauwelijks aan (kansarm).

Bedrijfsruimtemarkt Gooi en Eemland
De opname van bedrijfsruimte is in de eerste helft van 2017 uitgekomen op 7.000 m². Daarmee ligt dit opnameniveau 34% achter bij de opname in de eerste helft van 2016. In de regio hebben de afgelopen zes maanden drie transacties plaatsgevonden met een minimale omvang van 1.000 m². Deze zijn allen in Amersfoort gerealiseerd. Hoogland Transportbedrijf heeft 1.850 m² opgenomen op Calveen, Toshiba TEC Netherlands nam 1.400 m² op De Hoef en Fabriek aan de Eem was goed voor 1.200 m² op De Isselt.

Het aanbod van beschikbare bedrijfsruimte is in een halfjaar tijd met 0,9% gedaald tot 100.000 m². Het aanbod in de regio Gooi en Eemland daalt nu twee jaar op rij. Uitgedrukt als percentage van de voorraad komt het aanbod uit op 5,9%. Vergeleken met het Nederlands gemiddelde van 3,1% is sprake van een ruim aanbod.

GRONINGEN EN ASSEN

Kantorenmarkt Groningen en Assen
De opname van kantoorruimte in Groningen en Assen is over de eerste zes maanden van 2017 uitgekomen op 11.000 m², een toename van 41% ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Er vonden in beide steden transacties van significante omvang plaats. In Groningen huurde PostNL circa 2.500 m² kantoorruimte op Kranenburg en in Assen huurde online veilingsite Catawiki circa 2.000 m² in het stationsgebied.

Ondanks de relatief hoge transactiedynamiek blijft er sprake van ruime marktomstandigheden. Het aanbod bedroeg 188.000 m² en is daarmee met ruim 9% toegenomen. Als gevolg van het ruimere aanbod is ook de leegstand licht hoger, namelijk 14,3% van de voorraad. Ondanks de ruimere marktomstandigheden steeg de gemiddelde huur met 1,2% naar EUR 101 per vierkante meter per jaar.

Bedrijfsruimtemarkt Groningen, Assen en Emmen
De noordelijke bedrijfsruimtemarkt heeft een uitstekend eerste halfjaar achter de rug met een totale opname van 25.000 m². Dit komt neer op meer dan een verdubbeling van de opname in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar. Driekwart van het transactievolume kwam de afgelopen 18 maanden uit de industrie en bouw en het laatste halfjaar is daar geen uitzondering op.

Ondanks de relatief hoge opname, is het beschikbare aanbod in een half jaar met 16% toegenomen tot 171.000 m². Huurprijzen daalden gemiddeld 2%.

HAARLEMMERMEER

Kantorenmarkt Haarlemmermeer
De kantorenmarkt in de Haarlemmermeer kende een sterk eerste halfjaar. De opname kwam uit op 29.000 m² en dat is een toename van 211% ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Een beperkt aantal grote transacties waren van grote invloed op de transactiedynamiek. De grootste transactie staat op naam van Asics Europe, dat op Beukenhorst-Zuid een nieuw hoofdkantoor laat realiseren met een metrage van 11.100 m². Op de Neptunusstraat nam Ingenico ePayments circa 8.500 m² gebruik.

Het aanbod kantoorruimte is de afgelopen jaren zeer sterk gedaald als gevolg van transformaties van lege kantoorgebouwen naar andere functies zoals hotels en woningen. Waar het aanbod in 2014 nog bijna 350.000 m² bedroeg, is daar per medio 2017 nog 197.000 m² van over. De leegstand bedraagt momenteel 12,4% en ligt daarmee onder het landelijk gemiddelde van 13,1%. De meest spectaculaire transformatie tot nu toe is de transformatie van Beukenhorst-West naar een woonwijk. Het project met de naam Hyde Park, zal uiteindelijk voorzien in 3.000 tot 4.000 nieuwe woningen.

Bedrijfsruimtemarkt Haarlemmermeer
De opname van bedrijfsruimte in de gemeente Haarlemmermeer kwam over de eerste zes maanden van 2017 uit op 25.000 m². Hiermee blijft de opname ver achter ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Een nuance is op zijn plaats aangezien vorig jaar sprake was van een recordvolume, doordat een aantal logistieke dienstverleners tegelijkertijd aanzienlijke metrages huurde. Ook in 2017 is de grootste transactie tot nu toe er één van een logistieke dienstverlener. Seko Logistics tekende voor 7.000 m² op Schiphol Logistics Park. De op een na grootste transactie kwam op naam van Simteq, leverancier van vliegsimulatorsystemen. De organisatie verhuist naar de Lireweg in Nieuw-Vennep en betrekt een bedrijfsgebouw van 6.000 m².

Het aanbod beschikbare bedrijfsruimte nam ten opzichte van januari met 19% toe en bedraagt nu 230.000 m². In de Haarlemmermeer zijn grote schommelingen in het aanbod niet vreemd, aangezien enkele mutaties in het aanbod van grootschalige logistieke bedrijfsgebouwen, grote impact hebben op het beschikbare metrage bedrijfsruimte. Ondanks de ruimere marktomstandigheden zijn huurprijzen licht gestegen. Een vierkante meter bedrijfsruimte is 1,6% toegenomen en bedraagt EUR 65 per jaar. Hiermee behoort de vierkante meterprijs bedrijfsruimte tot de duurste van het land.

’S-HERTOGENBOSCH EN TILBURG

Kantorenmarkt ‘s-Hertogenbosch en Tilburg
De kantooropname in de regio ’s-Hertogenbosch en Tilburg is in het eerste halfjaar van 2017 iets achtergebleven ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. In totaal hebben kantoorhoudende organisaties 13.000 m² opgenomen en dat is een daling van 3,4% ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. De totale opname komt vrijwel geheel voor rekening van ’s-Hertogenbosch met grote transacties van Prolease (5.600 m²), Rabobank (2.300 m²) en Revalis (1.900 m²).

Het aanbod beschikbare kantoorruimte is met 14% afgenomen in een halfjaar tijd en bedraagt nu 121.000 m². De leegstand is hierdoor ook gedaald en komt uit op 99.000 m². Dit betekent dat 7,1% van de kantorenvoorraad leeg staat. Daarmee hebben de twee steden zo ongeveer het laagste leegstandspercentage van Nederland. Ondanks de lage leegstand zijn huurprijzen niet gestegen en blijven onveranderd op EUR 108 per vierkante meter per jaar.

Bedrijfsruimtemarkt ‘s-Hertogenbosch, Tilburg en Waalwijk
De opname van bedrijfsruimte in de regio Tilburg en ’s-Hertogenbosch bedraagt over de eerste zes maanden van 2017 circa 142.000 m². Dit is 15% hoger dan de opname over het eerste halfjaar van 2016, een jaar dat ook al werd gekenmerkt door veel transacties. Een grote aanjager van de transactiedynamiek is de logistieke sector die ook in het afgelopen halfjaar verantwoordelijk was voor de grootste transacties. De (voornamelijk) online retailer Cool Blue huurde een distributiecentrum op Vossenberg van 37.000 m² en Panalpina tekende voor 18.200 m² op Kraaiven. Ten slotte laat Capi Europe, producent van plantenbakken en plastic potten, een bedrijfsruimte van circa 20.000 m² realiseren op Vossenberg.

Mede als gevolg van de hoge opname, is het aanbod bedrijfsruimte sterk gedaald. In een halfjaar tijd slonk het aanbod met 20% naar 328.000 m², met krappe marktomstandigheden tot gevolg. Voor een potentiële gebruiker van bedrijfsruimte is in de regio niet meteen een geschikte ruimte voorhanden. Ondanks deze marktomstandigheden bleven huurprijzen stabiel op EUR 37 per vierkante meter per jaar.

LIMBURG

Kantorenmarkt Limburg
De opname van kantoorruimte is in de eerste helft van 2017 vrijwel op hetzelfde niveau uitgekomen als in dezelfde periode een jaar eerder. Halverwege 2017 kwam de opname uit op 15.000 m², halverwege 2016 was dat nog 16.000 m². In 2016 kende de tweede helft van het jaar een tegenvallende kantooropname waardoor het uiteindelijke niveau net onder het langjarige gemiddelde opnameniveau bleef. Voor heel 2017 is het wel de verwachting dat de totale opname boven de gemiddelde opname van 23.000 m² in de periode 2010-2016 uit gaat komen.

Het aanbod van beschikbare kantoorruimte is in een halfjaar tijd met 14% gedaald tot 167.000 m². Van dit metrage staat 149.000 m² daadwerkelijk fysiek leeg. Uitgedrukt als percentage van de voorraad komt de leegstand hiermee uit op 9,8%, een halfjaar eerder was dat nog 10,5%. De voorraad zelf is, mede ingegeven door een aantal transformaties en onttrekkingen, met 2% geslonken.

De grootste transactie in de eerst helft van 2017 vond in Heerlen plaats. Stichting RAP heeft hier 3.700 m² betrokken in het Stationsgebied. De grootste transactie in Maastricht betreft de huisvesting van ROOOMS met een omvang van 3.200 m² in het Stationsgebied. Daarnaast huurt BDO 1.800 m² op Maastricht Airport.

Bedrijfsruimtemarkt Limburg
De opname van bedrijfsruimte is in de eerste helft van 2017 hoger uitgekomen dan de opname over heel 2016. In totaal werd maar liefst 263.000 m² aan bedrijfsruimte opgenomen. De regio Limburg kan rekenen op veel interesse van logistieke dienstverleners. De top 5 van meest omvangrijke transacties komt volledig tot stand door logistieke dienstverleners. De grootste transactie in de eerste helft van het jaar is de distributieruimte van VidaXL op Trade Port Noord van 104.300 m². Landelijk betreft dit de op één na grootste transactie van het afgelopen halfjaar. Ook Arvato Benelux heeft distributieruimte betrokken op Trade Port Noord. Het gaat om een transactie van 41.650 m². De derde omvangrijke transactie in Venlo betreft de distributieruimte van een internationale retailer op Businesspark Siberië. Ook in Born vonden twee grootschalige transacties plaats. Het betreft de distributieruimte van DHL en CSE op Holtum Noord. Met beide transacties is een metrage gemoeid van 22.500 m².

Het aanbod van bedrijfsruimte is in een halfjaar met 31% gedaald tot 283.000 m². Uitgedrukt als percentage van de voorraad komt het aanbodpercentage uit op 2,9%. Daarmee kent de Limburgse bedrijfsruimtemarkt een krappere marktverhouding dan het landelijke gemiddelde van 3,1%.

ROTTERDAM EN OMGEVING

Kantorenmarkt Rotterdam en omgeving
De kantorenmarkt in de regio Rotterdam liet in de eerste helft van 2017 een opname van 41.000 m² zien. Daarmee blijft de opname van 11.000 m² (21%) achter bij het niveau in dezelfde periode van vorig jaar. Het lagere opnameniveau kan worden toegeschreven aan het feit dat er tot nu toe in 2017 geen omvangrijke transacties (>5.000 m²) hebben plaatsgevonden, terwijl in de eerste helft van 2016 in totaal vier transacties plaatsvonden die samen goed waren voor ruim 20.000 m². De grootste transacties in de eerste maanden van 2017 waren Tribes met 2.650 m² in Cools en 2.500 m² in Blaak House en Metropool Regio met 2.450 m² aan de Westersingel 12.

Kenmerkend voor de opname is dat gebouwen met een hoogwaardig opleveringsniveau, grote open vloeren en een hoog voorzieningenniveau het meest succesvol zijn. Ten slotte hebben de transacties grotendeels plaatsgevonden in het centrum van Rotterdam, dichtbij goede OV-voorzieningen. Van de totale regionale opname is circa 35.000 m² (86%) in de stad Rotterdam gerealiseerd.

Het aanbod van beschikbare kantoren kwam per 1 juli van dit jaar uit op 1.023.000 m² en daarmee is sprake van een daling van het aanbod van 0,9% in het afgelopen halfjaar. Van dit aanbod kan 18% als kansrijk worden bestempeld, 58% als kanshebbend en 24% als kansarm. De kantorenvoorraad in de regio Rotterdam is met 2% gekrompen. Een aantal transformaties in het wijnhavenkwartier, aan de boompjes en in het scheepvaartkwartier hebben hieraan bijgedragen. Van het totale beschikbare aanbod staat
935.000 m² fysiek leeg, dit komt neer op een leegstandspercentage van 19,9%.

Bedrijfsruimtemarkt Rotterdam en omgeving
De Rotterdamse bedrijfsruimtemarkt kon in de eerste helft van 2017 rekenen op veel interesse van gebruikers. In totaal is de opname uitgekomen op 126.000 m² en daarmee ligt het opnameniveau 163% hoger dan in dezelfde periode vorig jaar. De grootste transactie is gerealiseerd in Ridderkerk. Het betreft 10.350 m² aan industriële ruimte op de Schrijnwerkerstraat. Buiten deze transactie en de transactie van Reinis van 4.900 m² in Spijkenisse, wordt de lijst met omvangrijke transacties gedomineerd door logistiek vastgoed. CWT Commodities betrok 10.300 m² in het Distripark Botlek Rotterdam en ook Nedlog Warehousing (7.800 m²) en Neele-vat warehousing (5.400 m²) waren in de eerste helft van 2017 actief in dit gebied. Daarnaast betrok CP Logistics 6.500 m² op de Malledijk in Spijkenisse en DB Schenker 4.750 m² in Ridderkerk. Van de totale opname is 48% in de gemeente Rotterdam gerealiseerd.

Het aanbod van beschikbare bedrijfsruimte is het afgelopen halfjaar sterk gedaald (-26%) vanwege de grote vraag en de beperkte mogelijkheid tot nieuwbouw. Op 1 juli 2017 was 490.000 m² op de markt beschikbaar. Dit betreft 3,9% van de totale voorraad. In Nederland is 3,1% van de totale voorraad beschikbaar en dat geeft aan dat de bedrijfsruimtemarkt in de regio Rotterdam net iets ruimer is.

TWENTE

Kantorenmarkt Twente
De kantorenmarkt van Twente zit al sinds 2013 in de lift. Sinds dat jaar is sprake van een jaarlijkse groeiende opname en dat is in 2017 niet anders. Over de eerste zes maanden van 2017 werd een transactievolume van 14.000 m² geregistreerd, een stijging van 177% ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Het is veelzeggend dat vrijwel alle transactiedynamiek zich heeft voorgedaan in Enschede. Terwijl de kantooropname in zowel Almelo en Hengelo niet meer dan circa 1.000 m² bedroeg, werd in Enschede bijna 12.000 m² kantoorruimte door bedrijven in gebruik genomen. Al langere tijd is deze concentratie van kantoorwerkgelegenheid in de regio zichtbaar. Dit komt overeen met een landelijk zichtbare trend, waarbij bedrijven zich bij voorkeur vestigen in de grotere steden met een gemengde woon- en werkomgeving in een levendige stedelijke omgeving en waar wonen, werken, winkelen en recreëren elkaar versterken. Daar waar mensen willen wonen, wil men ook werken en andersom.

Het aanbod van beschikbare kantoorruimte ontwikkelt zich stabiel en is 2,5% gedaald ten opzichte van begin 2017. Het kantorenaanbod bedraagt momenteel 174.000 m². Hiermee is nog steeds sprake van zeer ruime marktomstandigheden. Het aanbod is momenteel twaalf keer zo groot als de omvang van de transacties, al zijn er ook hier weer grote regionale verschillen. Terwijl de kantorenleegstand in Enschede en Almelo zich rondom het landelijke gemiddelde beweegt met respectievelijk 13,8% en 14,5%, is het (over)aanbod van Twentse kantoorruimte vooral te vinden in Hengelo. De leegstand bedraagt per medio 2017 circa 26,2% en behoort daarmee tot de hoogste van Nederland. In Hengelo sluit het aanbod niet aan op de vraag van regionale kantoorgebruikers.

Bedrijfsruimtemarkt Twente
De Twentse bedrijfsruimtemarkt heeft een uitstekend eerste halfjaar achter de rug met een totale opname van 79.000 m². Een stijging van 50% ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. De grootste transactie kwam op naam van Ten Cate Geosynthetics, dat in Hengelo de werkzaamheden van de locaties in Almelo en Nijverdal concentreert. Vanuit het bedrijfsgebouw van 15.000 m² zal verdere groei van de Geosynthetics divisie plaatsvinden.

Terwijl de sector Transport in Nederland over het laatste anderhalf jaar goed is voor 44% van de totale opname bedrijfsruimte en vaak wordt gezien als aanjager van de regionale transactiedynamiek, is deze sector in het Twentse vrijwel geheel afwezig. Geheel tegen de nationale trend in bedraagt het aandeel in de opname van de sector Transport slechts 4% in de regio. De opname wordt gedomineerd door bedrijvigheid in de productie en bouw- en groothandelsbedrijven.

Als gevolg van de vele bedrijfsruimtetransacties, slinkt het aanbod bedrijfsruimte snel. In een halfjaar tijd daalde het aanbod bedrijfsruimte in de regio met 31%. Er is momenteel nog 225.000 m² beschikbaar. Door de hoge opname en een dalend aanbod is een krappe marktsituatie ontstaan, waardoor gebruikers niet direct passende huisvesting zullen vinden. Huurprijzen zijn als gevolg van deze situatie gestegen met 2,1%. Een vierkante meter bedrijfsruimte in Twente kost gemiddeld EUR 34 per jaar.

UTRECHT EN OMGEVING

Kantorenmarkt Utrecht en omgeving
De kantorenmarkt in Utrecht liet in de eerste helft van 2017 een opnamedaling van 30% zien. In totaal werd 43.000 m² kantoorruimte opgenomen. Van de totale regionale opname is 41.000 m² (95%) gerealiseerd in de stad Utrecht. De focus op de stad Utrecht neemt toe. Over 2016 werd 91% van de totale opname in de stad gerealiseerd. Met de opname in de eerste helft van 2017 lijkt de stad Utrecht af te koersen op een vergelijkbaar opnameniveau over heel 2017 als in 2016, met in totaal 88.000 m² kantoorruimte.

De grootste transactie in de regio Utrecht betreft de huisvesting van 8.500 m² van Bol.com op Papendorp. Ook Sportbonden betrok 3.850 m² kantoorruimte op Papendorp. Daarnaast zorgden Bam Concernhuisvesting (6.450 m²) en Vredesbeweging Pax (2.350 m²) voor omvangrijke transacties in Utrecht.

Op 1 juli 2017 was in de regio Utrecht 526.000 m² aan kantoorruimte beschikbaar. Vergeleken met een halfjaar eerder zien we een daling van 5,7%. Van dit aanbod staat 438.000 m² daadwerkelijk fysiek leeg. Het leegstandspercentage is in een halfjaar gedaald van 13,5% naar 12,3%. Door diverse ontwikkelingen in het Stationsgebied van Utrecht is de voorraad wel licht toegenomen. De toevoegingen van de kwalitatieve hoogwaardige kantoren voldoen aan de latente vraag van kantoorgebruikers in dit gebied en zorgen daarnaast voor een hoger huurprijsniveau. De tophuur bedraagt hier nu EUR 205 per vierkante meter per jaar.

Bedrijfsruimtemarkt Utrecht en omgeving
De bedrijfsruimtemarkt in de regio Utrecht presteerde zeer goed in 2016 en die trend heeft zich voortgezet in de eerste helft van 2017. In totaal werd 163.000 m² bedrijfsruimte opgenomen en daarmee komt het opnameniveau nu al hoger uit dan het opnameniveau over heel 2016. Niet eerder was de opname in de regio Utrecht in de eerste helft van een jaar zo hoog. Vijf bijzonder grote transacties hebben veel invloed op deze groei. Het betrof in alle gevallen logistieke bedrijfsruimte. De drie grootste transacties hebben in Nieuwegein plaatsgevonden en komen voor rekening van Jumbo op De Liesbosch en Fiege en ALSO op ’t Klooster. Twee andere transacties met een minimale omvang van 10.000 m² zijn gerealiseerd op Lage Weide in Utrecht. Hema en een logistieke dienstverlener betrokken hier respectievelijk 15.100 m² en 12.000 m². Het overzicht van de meest omvangrijke transacties wordt gecompleteerd door een transactie van 7.000 m² door Picnic op Lage Weide.

Door de omvangrijke vraag naar bedrijfsruimte stevent Utrecht af op een recordopname over heel 2017. Hoewel het aanbod in een halfjaar tijd met 5,9% is toegenomen, is de verhouding tussen het aanbod en de opname steeds krapper aan het worden. Op 1 juli 2017 werd in totaal 313.000 m² op de markt aangeboden en dat is 8,5% van de totale bedrijfsruimtevoorraad in de regio Utrecht.

De invloed van logistieke dienstverleners in de regio is duidelijk zichtbaar in de opname naar sector. In de afgelopen 18 maanden is 55% tot stand gekomen door organisaties die actief zijn in de transportsector. Over de afgelopen 10 jaar was dit aandeel slechts 34%.

ZWOLLE, APELDOORN, DEVENTER

Kantorenmarkt Zwolle, Apeldoorn en Deventer
De opname in de eerste helft van 2017 is in de regio Zwolle, Apeldoorn, Deventer uitgekomen op 13.000 m². In dezelfde periode vorig jaar werd 19.000 m² opgenomen. Naar verwachting blijft het opnameniveau over heel 2017 achter bij het langjarige gemiddelde jaarlijkse opnameniveau van
41.000 m². In de eerste helft van het jaar vonden er enkele transacties plaats met een minimale omvang van 1.000 m². De grootste vond in Zwolle plaats en dat betreft de huisvesting van JFPT van 1.200 m² op Hessenpoort. De overige omvangrijke transacties vonden in Apeldoorn plaats: Kinderopvang Mam's nam 1.100 m² op in het Centrum, en Stichting Vrienden van ‘kLEEF eveneens 1.050 m² in het centrum.

De leegstand is in de regio in een halfjaar tijd afgenomen van 18,1% naar 17,4%. In totaal staat 311.000 m² kantoorruimte dat op de markt wordt aangeboden fysiek leeg. Het totale aanbod dat op de markt beschikbaar is, komt uit op 314.000 m² en dat is het laagste niveau sinds 2011. Verder was transactiedynamiek vooral te vinden bij gebruikerstransacties onder de 1.000 m² en op het gebied van verkoop ten behoeve van transformatie.

Slechts 11% van het totale aanbod is kansrijk en voldoet aan de voorkeuren van gebruikers, 37% van het aanbod voldoet enigszins en is kanshebbend en de overige 52% van het aanbod voldoet nauwelijks en is kansarm. Vergeleken met het Nederlandse gemiddelde valt met name het hoge aandeel kansarm op in deze regio.

Bedrijfsruimtemarkt Zwolle, Apeldoorn en Deventer
De opname van bedrijfsruimte in de regio Zwolle, Apeldoorn, Deventer blijft 32% achter bij de opname in de eerste helft van 2016. In totaal is er in de eerste helft van het lopende jaar 37.000 m² aan bedrijfsruimte opgenomen. Hoewel deze opname wat achterblijft bij het voorgaande jaar, ligt deze regio wel op koers om over het hele jaar gemeten uit te komen op de gemiddelde jaarlijkse opname in de periode 2010 – 2016 van 84.000 m².

Het aanbod van beschikbare bedrijfsruimte bedroeg op 1 juli 2017 in totaal 257.000 m² en komt daarmee 16% lager uit dan een halfjaar eerder. Hiermee komt het aanbod uit op het laagste niveau sinds 2013. Het aanbod betreft 4,0% van de totale bedrijfsruimtevoorraad in de regio Zwolle, Apeldoorn en Deventer.

De twee grootste transacties zijn gerealiseerd in Deventer. Unifloor betrok een ruimte van 4.950 m² op Kloosterlanden en Rhinetex 3.950 m² op De Weteringen. In Apeldoorn vonden er drie transacties plaats met een metrage van meer dan 2.500 m². Het gaat om transacties van Premio van Essen met 3.350 m² in Apeldoorn Noord, Big View met 2.900 m² op Malkenschoten en de Groot wonen met 2.800 m² op de Vlijtseweg. De opname in deze regio wordt steeds nadrukkelijker gerealiseerd door organisaties die actief zijn in de sector handel. Over de afgelopen 10 jaar bedroeg het aandeel van deze sector in de totale opname 30%. Over de afgelopen 18 maanden is dat 41%.

Klik hier voor de bundel Nederland compleet. Er is ook een Engelse versie van de bundel beschikbaar.